Dağların Bilgeliği: Sümer’den Bugüne Çobanlık, Çiftçilik ve Plazanın Gölgesindeki Sitem

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ben dağların adamı… Kimi deli dedi bana, kimi Veli… Kelamın özü, ben bu çağın sahte ışıltılarına sırtımı dönüp çobanlığın o kadim yalnızlığına ve bereketine razı geldim. Dağların koynunda, gökyüzünün altında, insanlığın ilk nefes aldığı o saf hakikatin peşindeyim.

İnsan soyunun yeryüzündeki hikayesi, avcı-toplayıcı olarak rüzgarı takip ettiğimiz Paleolitik çağın karanlığından, toprağa ilk tohumu düşürüp hayvanın boynuna dokunduğumuz Neolitik devrimin şafağına uzanır. Bu geçiş, modern kibirli aklın iddia ettiği gibi doğaya karşı kazanılmış bir “zafer” değil; onun ritmine, nefesine ve döngüsüne teslim olma zanaatıydı. İşte o günlerden beri insanlığın varoluşunu sırtında taşıyan iki dev sütun yükseldi: Çobanlık ve çiftçilik. Biri dağların dik, geçit vermez yamaçlarında merhameti, sevk ve idareyi (lojistiği) yönetti; diğeri ovanın bağrında sabırla, inançla tohumu filizlendirdi.

Anaya, toprağa ve sürüye sadakatle bağlı olan bu iki meslek, Sümer’in kil tabletlerinde kutsal birer zanaat olarak anılırdı. Sümer mitolojisinde tarım tanrısı Enkimdu ile çoban tanrısı Dumuzi, yeryüzünün bereketini bölüşür, krallar kendilerine “halkın çobanı” diyerek meşruiyet arardı. Çünkü o çağda biliniyordu ki; aç olan bir toplumun ne devleti yaşardı ne de medeniyeti. Ancak ne acıdır ki modern dünya, plazaların sahte ve steril ışıkları altında bu iki kadim yaşam profesörlüğünü görmezden gelmeyi, küçümsemeyi seçti.

1. Kitabi Bilgiye Karşı Kadim İrfan: Sümer Tabletlerinden Bugüne Yaşayan Kütüphane

Bugün modern eğitim sistemi, insanı fabrikasyon kalıplara sokup başkalarının yaşanmışlıklarından süzülmüş, kurutulmuş teorik formüllerle donatıyor. Diploma avcılığı, insanı bilginin hamalı yaparken bilgelikten uzaklaştırıyor. Oysa çobanlık ve kadim çiftçilik, Sümer’den beri toprağa yazılan, kitapsız ama yaşayan en büyük kütüphanedir.

Bir çoban, bulutun gökteki kümelenişinden ve renginden birkaç saat sonra patlayacak sağanağı okur. Rüzgarın tenine çarpış yönünden fırtınanın şiddetini kestirir. Hangi otun süte bereket katacağını, hangisinin sürüyü kıracağını, hangi yaban bitkisinin (etnobotanik şifanın) yaralara merhem olacağını ezbere bilir.

Bu bilgi parayla, amfilerde dirsek çürütmekle satın alınamaz. Bu, doğanın bizzat kendi laboratuvarında, nesiller boyu hayat memat meselesi olarak test edilmiş sarsılmaz bir botanik ve meteoroloji bilimidir. Sümerli çiftçinin milattan önce toprağı ne zaman sulayacağını fısıldayan “Çiftçi Almanağı” tabletleri neyse, bugün Anadolu dağlarındaki bir çobanın doğa okuryazarlığı da odur.

2. Doğal Üst Yöneticiler: Dağda Kriz Yönetimi ve Karar Hızı

Modern iş yaşamının “beyaz yakalı” profesyonelleri bir krizle karşılaştığında raporlar hazırlar, toplantılar set eder, üstlerine danışır ve haftalarca analiz yapar. Çarklar dönerken zaman erir.

Oysa dağın başında, aniden bastıran amansız bir tipide ya da bir kurt sürüsünün pususunda tek başına kalan bir çobanın saniyeler içinde karar vermesi gerekir. Orada ne bir üst kurul vardır ne de danışılacak bir merci. Atılacak tek bir yanlış adım, telafisi imkansız bir kayıptır. Yüzlerce canlıyı, coğrafi engellerle ve tehlikelerle dolu bir arazide tek bir fire vermeden hedefe ulaştırmak; muazzam bir lojistik, taktik ve liderlik dehasıdır. Dağın acımasızlığında çoban, tek başına risk alan, saniyede strateji kuran doğal bir üst yöneticidir.

3. Ekosistemin Gerçek Muhafızları

Bugün akademide “Ekoloji”, “Sürdürülebilirlik” ya da “Permakültür” gibi havalı kavramlar kürsülerde, steril odalarda tartışılıyor. Oysa bu kavramlar, bir çobanın veya kadim çiftçinin asırlardır uyguladığı günlük rutininden başka bir şey değildir.

Toprak Okuryazarlığı: Toprağın ne zaman nadasa bırakılacağını, hangi meranın ne kadar otlatılırsa küsmeyeceğini en iyi onlar bilir.

Doğal Uyum: Onlar doğayla savaşmaz, onun döngüsüne tabi olurlar.

Sezgisel Hayvan Psikolojisi: Bir koyunun sadece yürüyüşündeki ufacık bir aksamadan, bakışındaki o sönük donukluktan ne derdi olduğunu anlayan bir irfandır bu. Bir veteriner hekimin ultrasonla aradığını, çoban kalbiyle ve gözüyle saniyede teşhis eder.

Bilgi ve Bilgelik Arasındaki Derin Uçurum

Üniversiteler insana sadece enformasyon (bilgi) yükler; çobanlık ve çiftçilik ise irfan (bilgelik) gerektirir. Çok okumuş modern insanın içine düştüğü o “her şeyi bilme” kibri —ki buna modern dünyada Dunning-Kruger etkisi diyorlar— doğanın göbeğinde yaşayan o saf yüreklerde barınamaz.

Çünkü doğanın azameti, dağların heybeti karşısında insan, kendi acizliğini her gün yeniden deneyimler. Yıldırımın sesinde, fırtınanın uğultusunda haddini öğrenir. Bu deneyim ise insana muazzam bir içgörü, sarsılmaz bir sabır, felsefi bir derinlik ve alçakgönüllülük kazandırır.

Büyük Muhasebe: Üçüncü Nesil Nerede, Tohumun Namusu Kimde?

Diplomalar insanı belirli bir mesleğin teknisyeni yapabilir ama hayatı bütünüyle okuma yeteneği vermez. Sadece teorik formüllerle donatılmış, doğadan, topraktan ve hayatın çıplak gerçeklerinden kopuk on üniversite mezunu; doğanın dilini çözen, hayatta kalma zanaatını avucunun içi gibi bilen tek bir çobanın pratik zekası karşısında çaresiz kalabilir. Küçümsemek bir yana; çobanlık ve çiftçilik, insanlığın en eski, en temel ve en çok saygı duyulması gereken yaşam profesörlüğüdür.

Şimdi gelelim Sümer’den bugüne yankılanan, can yakan o büyük siteme ve soruya:

Tarım ve hayvancılık beşiği olmakla övünen bu topraklarda, bu kadim bilgiyi evladına aktararak üç nesildir aile işletmesi olarak çobanlık yapan kaç ailemiz kaldı?

Üç nesildir o ata yadigarı tecrübeyle toprağı işleyen, soğanını, sarımsağını eken, ata tohumunun namusunu koruyan çiftçilerimiz nerede?

Dün (Sümer’den Anadolu’ya) Bugün (Modern Çağ)

Doğanın ritmine uyum ve yerli üretim İthal çözümlere, dışa bağımlı sistemlere bel bağlama

Kuşaktan kuşağa aktarılan ata mirası bilgi Hafızasını kaybetmiş, toprağı terk eden genç nesiller

Dağların yerli ve bilge muhafızları Göçmen ve geçici iş gücüne emanet edilmiş sürüler

Bugün geldiğimiz noktada, ithal çözümlere bel bağlamış durumdayız. Welhasılı, dağlarımızdaki o yabancı çobanlar bir gün çekip gitse, kendi koyunumuzu güdecek, kuzumuzu otlatacak, doğanın dilinden anlayacak ne bilgimiz kaldı ne de insanımız… Hafızamızı, köklerimizi kaybettik.

Diplomalarınız, unvanlarınız, plazalarınız sizin olsun; bize dağların bilgeliği, toprağın bereketi ve kadim kültürümüzün sadakati gerek. Kimi deli desin bize, kimi Veli… Yolumuz dağların, doğanın ve hakikatin yoludur.

Welhasılı kelam; kalın sağlıcakla ama DOĞADA kalın…

“Gece uyuyamayanların, gündüze sığmayan acıları vardır…”

Mehmet Karataş

Araştırmacı&yazar

Fitoterapist & Aromaterapist

Sağlıklı Yaşam Koçu & Etnobotanikçi

web: mehmetkaratas.org